PRAGMATİZM VE EĞİTİM

İLERLEMECİLİK

İlerlemecilik, pragmatik felsefeye dayanır ve onun eğitime uygulanması olarak kabul edilir. Heraclitos'a göre arkhe, ateştir ve evren, boyuna akan bir süreçtir. Protagoras, Gorgias, Prodikos, Hippias vb. gibi sofistler de "Arkhe nedir?" sorusuna "Sürekli oluştur." diye yanıt verirler. Biricik bilgi, duyu algısı ve bundan doğan sanı(doksa)dır. Hem gerçek hem de insan değiştiğinden kesin (mutlak) bilgi de yoktur. Protagras "Her sanı(doksa), başkasına göre daha doğru değilse de, daha iyi, daha sağlam, daha yararlı, daha uygundur." demektedir.

F.Bacon ve A.Comte da "biteviye değişimin kaçınılmaz olduğunu" savunurlar. William James ve John Dewey, eğitim felsefesini, bilim ve bilimsel yöntemlere dayandırırlar. Bu bağlamda bilgi, doğruluğu(işlerliği, iş görürlüğü) sınamayla kanıtlanmış, denencedir. Yani gerçekleşen düşünceler; bizi ereğimize ulaştıran, pratik değerleri olan, başarımızı sağlayan düşünceler, doğruluğudur. Başka bir deyişle bilgi, eylem için yararlı olduğu sürece doğrudur. Bir diğer deyişle bilgi, görecelidir. Yaşantı yoluyla elde edildiğinden dolayı da aposterioridir. 

Pragmatik yetişek, bilimsel yöntem kullanmalı, karşılaştığı sorunları çözmeli, sınama-yanılma yoluyla sorunların üstesinden gelmelidir.

Etkinliğe dayalı yetişekte, öğrenci merkezdedir. Öğretmen danışman ve yol gösterendir.

Sosyal süreç ve yaşantılara dayalı yetişek yaklaşımında ise, ortak, zorunlu, toplumsal ve doğal gereksinimler merkeze alınmalıdır. Öğrenci eğitim ortamına getirilen sorunları çözmek için araştırma yapmalı, bilimsel yöntemleri kullanarak, çözümler üretmelidir.

Teknoloji yaklaşımda ise, öğrenci merkezdedir; fakat sosyal süreç ve yaşantılara dayalı yetişek yaklaşımında olduğu gibi toplumsal ve doğal gereksinimlerde göz önüne alınmalıdır. Bu yaklaşımda öğrenci kendi kendine araç gereç kullanarak öğrenecektir. Programlaştırılmış bir yetişek söz konusudur. Öğretmen bu yetişek anlayışında rehber ve yönlendirici konumundadır.

Çekirdek yaklaşımında ise yetişekler, sorunlara göre düzenlenmektedir. Bu yaklaşımda dört öğe ön plana çıkmaktadır.

• 1. Bütünleştirmeyi sağlamak
• 2. Öğrenci gereksinimlerini karşılamak
• 3. Öğrencinin etkin katılımını sağlamak
• 4. Öğrenme ile yaşantı arasında bağ kurma

Fonksiyonel yaklaşımda, her bir öğrenci için hedefler, içerik, eğitim ve sınama durumları belirlenir ve bunlar her uygulama sonucuna göre yeniden düzenlenir. Bu öğeler duruk değil, her öğrenciye, her uygulama sonucuna göre yeniden belirlenip ve uygulamaya konulduğundan dolayı diriktir. Üstelik bu süreç biteviyedir.

İlerlemeciler için hedefler; Sürekli değişmeye açık olma, doğa ve yaşamdaki değişmeyi denetleyip yeniden yaratmayı sağlama, demokrasiyi gerçekleştirme ve yaşatma, hem toplum, hem de kişiyi dengede tutma, bilimsel yöntemi kullanma, hiçbir bilgiyi mutlak doğru kabul etmeme, deneme-yanılmayı kullanma, kişinin biyoloji ve toplumsal yanını yaşantılarıyla geliştirme, ideal bir varlığı değil, sürekli değişen bir yaşamı temele alma, canlı, özgür, bağımsız, girişken, yaratıcı, sorumluluk alan, hoşgörülü, bilinçli, kendini sürekli yenileyen, demokrat insan yetiştirme, yararlı olanı, doğru, iyi, değerli kabul etme, toplumla birey arasındaki anlaşmayı sağlama, öğrencilerin kendi yaşantıları yoluyla zihnini ve gizil yeteneklerini geliştirme, düşünmeyi öğretme, kişiyi, toplumun ehliyeti, muktedir ve verimli bir üyesi yapma, kubaşık çalışma vb... olabilir.

Eğitim yaşamdır, yaşama hazırlık değildir. Konular, dersler, öğretmen değil, terinse öğrenci merkeze alınmalıdır; çünkü eğitilecek olan öğrencidir. Öğretme yaşantı yoluyla gerçekleşir. Bu durumda hiçbir zaman zora başvurulmamalıdır. Eğitimde kurama değil, uygulamaya ağırlık verilmelidir. Eğitim ortamında, yapay değil; doğal disiplin sağlanmalıdır. Eğitim ortamı demokratik olmalıdır. Sınama durumları, ezbere dayanmamalıdır.